Η προσμονή των Χριστουγέννων, αλλά και η περίοδος των γιορτών γενικότερα, αποτελεί για πολλούς μικρούς και μεγάλους την καλύτερη περίοδο όλου του έτους. Δρόμοι στολισμένοι με λαμπάκια, σπίτια με μικρά και μεγάλα Χριστουγεννιάτικα δέντρα, γεμάτα χρώματα και προσμονή για τα δώρα. Οικογενειακές και φιλικές συγκεντρώσεις, τραπέζια και νόστιμα φαγητά. Για τους μικρούς έρχονται διακοπές από το σχολείο και για μερικούς μεγάλους ένα διάλειμμα από τη δουλειά.
Υπάρχει, ωστόσο, μια μερίδα ανθρώπων που δυσκολεύονται συναισθηματικά, ψυχολογικά αλλά και οικονομικά την περίοδο των γιορτών. Επιγραμματικά θα προσεγγίσουμε τους κύριους συναισθηματικούς και ψυχολογικούς παράγοντες που μπορεί να προκαλέσουν συναισθηματική δυσφορία, στρες και πολύ συχνά τη λεγόμενη «θλίψη» των εορτών, καθώς και πως αυτοί τροφοδοτούνται κατά την αλληλεπίδρασή μας με την οικογένεια. Ο πιο συνηθισμένος λόγος που κρύβεται πίσω από τις παραπάνω αρνητικές καταστάσεις είναι η ύπαρξη μη ρεαλιστικών προσδοκιών, που δημιουργούνται αναπόφευκτα πολλές φορές, από την προσμονή των Χριστουγέννων και της Πρωτοχρονιάς. Σχήματα σκέψεων όπως, πρέπει να είμαι χαρούμενο, πρέπει το χριστουγεννιάτικο τραπέζι να είναι τέλειο, πρέπει να περάσω αρμονικές στιγμές με την οικογένεια κτλ. , αποτελούν ορισμένα παραδείγματα μη ρεαλιστικών προσδοκιών.
Τα παραπάνω σχήματα σκέψης, όπως είναι φυσικό, έρχονται να επηρεάσουν και την αλληλεπίδραση μας με τα υπόλοιπα μέλη της οικογένειας. Συχνά, σε μία γιορτινή περίοδο η συχνότητα, καθώς και οι όροι με τους οποίους ερχόμαστε σε επαφή με την οικογένειά μας, διαφέρουν σημαντικά σε σύγκριση με το τι συμβαίνει στην καθημερινότητά μας. Τότε είναι που οι γιγαντιαίες προσδοκίες σχετικά με το πώς πρέπει να είμαστε εμείς (ευγενικοί, χαρωποί, γενναιόδωροι), αλλά και το πώς πρέπει να είναι οι άλλοι (δοτικοί, ενθουσιώδεις, χαμογελαστοί), απλώνουν τα πλοκάμια τους, δημιουργώντας συχνά ένα ασφυκτικό αίσθημα εγκλωβισμού. Οι αμοιβαίες προσδοκίες για το πώς πρέπει να συμπεριφέρεται και να ανταποκρίνεται συναισθηματικά το κάθε μέλος, καθώς και οι εξιδανικευμένες εικόνες σχετικά με την γιορτινή διάθεση αγάπης και ομόνοιας (δεν είμαι αυτός που θα έπρεπε να είμαι ή δεν είμαστε η οικογένεια που θα έπρεπε να είμαστε), δημιουργούν ένα στενό πλαίσιο, εντός του οποίου κάθε μέλος καλείται να ανταποκριθεί. Οι προσδοκίες αυτές, ακριβώς επειδή τείνουν να είναι εξιδανικευμένες και να παραμερίζουν (βάζοντάς κάτω από το χαλάκι) τις όποιες δυσκολίες αντιμετωπίζει μία οικογένεια, συχνά ματαιώνονται. Εν τέλει η γιορτινή περίσταση δεν αρκεί από μόνη της για να οδηγήσει στην πολυπόθητη σύσφιξη των οικογενειακών σχέσεων.
Η ματαίωση των προσωπικών μας προσδοκιών, σχεδόν αναπόφευκτα οδηγεί στον κατακλυσμό από έντονα αρνητικά συναισθήματα, όπως θυμό, λύπη και απογοήτευση. Για παράδειγμα, αν κάποιο άτομο νιώσει ότι δεν γίνονται σεβαστά τα όριά του, τότε θα επιστρατεύσει τον θυμό του ή την απογοήτευσή του προκειμένου να τα προστατεύσει. Αυτά τα συναισθήματα, εάν δεν υπάρχει πρόσφορο έδαφος ώστε να επικοινωνηθούν και να γίνει η κατάλληλη επεξεργασία τους, συχνά οδηγούν σε ανεπιθύμητες συμπεριφορές, όπως καβγάδες, άσκηση κριτικής στους άλλους, αποστασιοποίηση ακόμα και επιθετικότητα. Ουσιαστικά τα μέλη της οικογένειας βρίσκονται σε ένα φαύλο κύκλο, τον οποίο αθέλητα τροφοδοτούν από κοινού. Το αίσθημα απαξίωσης που μπορεί να βιώσει το άτομο, θα το οδηγήσει ενδεχομένως σε μία επιθετική συμπεριφορά, της οποίας ο αποδέκτης θα βιώσει και αυτός με την σειρά του ως απαξίωση. Η κορύφωση αυτής της αλληλεπίδρασης έχει ως αποτέλεσμα είτε την ενδοψυχική, είτε την πραγματική σύγκρουση. Πάντως, σε κάθε περίπτωση τα αποτελέσματα αυτής της αλληλεπίδρασης επιφέρουν τόσο προσωπικό όσο και διαπροσωπικό πόνο.
Συνεπώς, είναι πολύ λογικό αυτός ο φαύλος κύκλος να οδηγεί σε δυσφορικές καταστάσεις, όπως στρες και θλίψη, κατά την περίοδο των γιορτών, οι οποίες με τη σειρά τους μπορεί να επιφέρουν συναισθηματική αλλά και σωματική εξουθένωση. Αυτή η επαναλαμβανόμενη αλυσίδα προσδοκιών, εξιδανικευμένων συμπεριφορών, συναισθημάτων και καταστάσεων επιφέρουν την ματαίωση και την απογοήτευση. Έτσι, ο ερχομός των Χριστουγέννων κάθε νέο έτος, μπορεί να οδηγήσει σε συναισθηματική πίεση προτού καν φτάσουμε στις γιορτινές μέρες. Άρα τελικά είναι όντως οι γιορτές από μόνες τους αγχωτικές και πιεστικές ή υπάρχουν συγκεκριμένες συνθήκες και πλαίσια που μας πυροδοτούν αυτά τα συναισθήματα; «Μισούμε» όντως τις γιορτές ή μας βγαίνει ασυνείδητα αποστροφή, καθώς η ψυχή μας γνωρίζει ότι θα περάσει από δυσφορικές καταστάσεις λόγω μη ρεαλιστικών προσδοκιών και καταναγκαστικών ιδεών σχετικά με το πώς πρέπει να είναι τα πράγματα;
Επομένως με βάση τα παραπάνω, είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι δεν χρειάζεται να ανταποκριθούμε σε τέλεια σενάρια και ιδανικές καταστάσεις. Προς αυτή την κατεύθυνση μπορούν να μας βοηθήσουν μια σειρά από αναστοχαστικές ερωτήσεις, όπως: Υπάρχουν προσδοκίες που έχω για τον εαυτό μου και νιώθω ότι είναι ακατόρθωτες; Πως μπορώ να τις προσαρμόσω στην ισχύουσα κατάσταση; Τι θα συμβούλευα έναν φίλο μου αν αντιμετώπιζε τις γιορτές όπως εγώ; Θα του έλεγα να χαλαρώσει ή θα τον συμβούλευα να προσπαθήσει ακόμα περισσότερο για το τέλειο; Ποια συναισθήματα μου γεννιούνται στις γιορτινές περιστάσεις; Πως μπορώ να τα αποδεχθώ; Ποια είναι τα πρέπει που μου έχουν επιβληθεί για τα Χριστούγεννα; Είναι πραγματικά δικά μου ή ανήκουν σε άλλους; Ποιες σχέσεις ή περιστάσεις μου προκαλούν δυσαρέσκεια αυτή την περίοδο; Μπορώ να βάλω όρια; Ποιες δραστηριότητες με γεμίζουν με νόημα αυτές τις μέρες; Ας προσπαθήσουμε να προσεγγίσουμε τα Χριστούγεννα με αυθεντικότητα, μειώνοντας τις μη ρεαλιστικές προσδοκίες τόσο από τον εαυτό μας όσο και από τους άλλους.
By
Άκης Μπαχαράκης BSc
and
Leave a Reply